ويژه نامه ايام شهادت جواد الامه حضرت امام محمد تقي (عليه السلام)
شهادت صاحب جود و بخشش هست
و شيعيان در غم نهمين امامشان عزادارند
تذکر مهم:
در اين ويژه نامه قصد نداريم مطالب و مقالات متنوعي ارائه کنيم، بلکه مي خواهيم گذري اجمالي به زندگي اين امام همام و بخصوص نگاهى به عوامل و موجبات شهادت آن حضرت بيندازيم، و يک مطلب نسبتا کوتاهي را در چند قسمت همينجا با هم مطالعه کنيم، به اين اميد که در آخر هر کدام به اندازه ظرفيت و وسع خود معرفتي نسبت به اين امام بزرگوار کسب کنيم.
السلام و عليک يا جواد الائمه
در ابتدا توجه شما بزرگواران را به يک شعري با عنوان غمخانه جلب مي کنيم:
|
بار ديگر عالمــــي غمخــــــــانه شـــــــــد غــم فـــــــزا از ناله جانانـــــــــه شـــــــد
در عـزاي نـــــــور چشــــــــــم احمـــــــدي غـــــــرق ماتـــــم شـــــــد جهان سرمدي
قلزم كون و مكــــــان امــــد به جــــــــوش مي رسـد بر گـوش دل ، بانگ ســــروش
شد پريشـــــان خاطــــــــربدر الدجـــــــــي ان سمــــــي مصطفــــــي ، پـــور رضـــــا
ان جـــواد جـــــــــود رب العالمـــــيــــــــن شد مشــــــوش خاطــرش از زهر كيـــــن
در جوانــــــي شــــد خــــزان گلــــــــزاراو زردگشتـــــــه چــــــهـــــــره گلنــــــار او
همســـرش ظلم و ستــــــم بنيــــاد كـــــــرد بهر قتلش هر زمــــــان امــــــداد كــــــرد
بـــــــود درخانـــــــــه ولــــــي كائنـــــــات در تلاطــــم ، كشتــــــي بهــــــر نجــــــات
زاه جانسوزش دل زهــــــــرا شكســـــــــت دربرويش ، مشــــــــرك ملعونه بســــــت
هر چه گفت از زهــــــــــر قاتل سوختــــــم شمع جان در نار جـــــــور افروخــــــتــــم
هيچكس غيـــــر از خدا يــــــــادش نكـــــرد گوش بر افغـــــــــان و فــــريادش نكــــرد
عاقبـــــــت با لعل عطــــشان ، دادجـــــان همچــــــــو جــــــدش بر لـــــــب اب روان
رخـت بســــــت و رفـــــــت از دار فنــــــا شد جهـــــان در ماتمـــــــــش ماتم ، سرا
قطره ، جسم اطهـــــرش عريــــان نبــــود اهل بيتش بي ســر و سامـــــان نبــــــــود
بي كفن جسمش نشد پنهــــــــــان به خاك جسمش از خنجر نگشته چــــاك چــــــاك
|
امام جواد عليه السلام مي فرمايند:
صبر را بالش کن ، و فقر را در آغوش گير ، و شهوات را به دور انداز، و
با هوای نفس مخالفت کن، و بدان که در برابر ديده خدايی ، پس بنگر که چگونه اي .
تحف العقول ، ص (478)
با هوای نفس مخالفت کن، و بدان که در برابر ديده خدايی ، پس بنگر که چگونه اي .
تحف العقول ، ص (478)
مطلب خود را در 6 بخش ارائه مي کنيم، اميد هست تا انتها با ما باشيد
امام جواد عليه السلام
|
بخش اول:
هشتمين امام معصوم عليه السلام در انتظار پسر و شيعيان در تب و تاب رويت جمال جواد الائمه عليه السلام بودند. حدود چهل و هفتمين بهارعمرامام رضا عليه السلام سپرى مىشد اما هنوز فرزندى كاشانه پر فروغش را فروزان نساخته بود. از طرفى حضرت مورد طعنه دشمنان و زخم زبان آنها قرار داشت كه گاه بوسيله نامه نيز آن حضرت را مورد آزار قرار مىدادند كه نمونه آن را مىتوان در مكتوب «حسين ابن قياما» مشاهده كرد.
او كه از سران «واقفيه» بود در نامه اى به امام رضا عليه السلام مىنويسد: چگونه ممكن است امام باشى در صورتىكه فرزندى ندارى و امام عليه السلام پاسخ او را چنين نگاشت كه از كجا مىدانى كه من فرزندى نخواهم داشت چند روزى طول نخواهد كشيد كه خداوند به من پسرى عنايت خواهد كرد كه حق را از باطل جدا مىكند.
تا اينكه طبق پيش بينى امام عليه السلام در رمضان سال 195 هجرى و به نقل از ابن عياش در دهم رجب آن سال، ستاره امام جواد عليه السلام متجلى شد و مادرش «سبيكه» را كه از خاندان «ماريه قبطيه»همسر پيامبر صلى الله عليه وآله و سلم بود و به فرموده امام رضا عليه السلام آفرينشى پاكيزه ومنزه داشت، مرتبت و مقامى والاتر بخشيد.
ولادت امام جواد عليه السلام تمامى شايعات مربوط به امام رضا عليه السلام را پايان بخشيد و دلهره و اضطراب را از ميان شيعيان زدود. بدين جهت، كه امام در حق فرزندش فرمود: اين مولودى است كه براى شيعيان ما «در اين زمان» با بركت تر از او زاده نشده است.
مولودى كه حدود شانزده سال رهبرى و امامت شيعيان را عهده دارشد و در اين راستا آثارى شگفت از خويش به يادگار گذارد و مكتب علمى، اجتماعى شيعه را جلوه خاص بخشيد.
شهادت آن بزرگوار پايانى است بر تلاشهاى چشمگير و پر فروغش تلاشهايى كه خلفاى بنى عباس و دشمنانش را آن چنان غافلگير نمود كه نتوانستند آن حضرت را تحمل نمايند و بدين جهت در صدد شهادت آن حضرت بر آمدند و اين نوشتار نگاهى است به عوامل و موجبات شهادت آن حضرت كه در اين زمينه به بررسى دو عامل مىپردازيم.
|
امام جواد عليه السلام مي فرمايند:
سه چيز است که بنده را به رضوان خدا مي رساند : 1 - زيادی استغفار،
2- نرمخويی، 3- صدقه بسيار دادن .
مسند الامام الجواد ، ص (247)
مسند الامام الجواد ، ص (247)
اهل عالم ، از چه رو محزون ، پريشان خاطرنـــــــــد
قلب محزون ، ديده گريان ، عترت پيغمبــــــرند
سر نهاده بر سر زانــــــــوي غــــــــم روح الامــــــين
خون به جاي اشك مي ريزد ز چشــم مرسليــــن
حلقه ماتم زده در حضــــــــــرت حبــــــل المتيــــــــن
زينت اغوش زهرا ، نور چشــــــم حيدرنــــــــد
|
بخش دوم:
تقواى الهى و عدم همراهى با فساد در بار:
مىدانيم كه يكى از القاب آن حضرت «تقى» است و اين به خاطر جلوه و ظهور خاصى است كه تقواى الهى آن امام همام در اجتماع آن روز نموده و جهانى از پاكى و عفاف و تقوا را فرا راه ديدگان قرار داده بود و الا تمامى معصومين بر خور دار از صفت تقوا و عصمت الهى هستند چنانكه همه «صادق» راستگو و«كاظم» فرو برنده خشم و «زين العابدين» زيباترين روح پرستنده» هستند.
اما فرهنگ القاب معصومين ريشه اى اجتماعى و برخاسته از عنايت الهى دارد كه لقب «تقى» نيز از اين مقوله است نگاهى به شرايط اجتماعى آن بزرگوار و وضعيت درباريان ما را بدين نكته رهنمون مىكند كه دشمن تلاشى پيگير داشت تا به گمان خود آن حضرت را با عياشيها و فساد دربار براى يك بارهم كه شده است آلوده كند و در نتيجه آن حضرت را از چشم شيعيان وطرفدارانش كه او را به خاطر پاكى و طهارت الهىاش مى ستودند، ساقط كند و حتى مامون براى كشاندن آن حضرت به بزم دربار، دخترش ام الفضل را به عقد آن حضرت در آورد و در اين جهت دستورلازم را نيز صادر كرد. اما راه بجايى نبرد و پاكى و تقواى امامت بر انديشه باطل مامونى پيروز گشت و نورانيتى مضاعف يافت. اين بار كافى است روايت ذيل را مرور كنيم.
|
امام جواد عليه السلام مي فرمايند:
اصرار بر گناه آسودگی از مکر خداست ،
و از مکر خدا آسوده نباشد جز مردمی زيانکار.
تحف العقول ، ص (480)
تحف العقول ، ص (480)
در شباب زندگي ، گلزار عمرش شد خــزان
شد عزا خانه زداغش محفـــــــل كروبيــــــــان
هادي شرع و شريعت گفت با خلق جهـــــان
غنچه هاي مصطفي از جـور اعدا پرپرنـــــــــد
|
بخش سوم:
ابن شهرآشوب در كتاب «مناقب» از محمد بن ريان نقل مىكند كه مامون درباره امام محمد تقى عليه السلام به هر نيرنگى دست زد شايد بتواند آن حضرت را مانند خود اهل دنيا نمايد و به فسق و لهواو را متمايل كند به نتيجه اى نرسيد تا زمانى كه خواست دختر خود را به خانه آن حضرت بفرستد دستور داد صد كنيزك از زيباترين كنيزكان را بگمارند تا زمانيكه امام جواد عليه السلام براى حضور در مجلس دامادى وارد مىشود با جام هاى جواهر نشان از اواستقبال كنند كنيزان به آن دستور العمل رفتار كردند ولى حضرت توجهى به آنها ننمود.
و مردى بود به نام «مخارق» كه آوازه خوان بود و بربط نواز و ريشى دراز داشت. مامون او را طلبيد واز او خواست كه تلاش خود را جهت متمايل نمودن امام عليه السلام به امور مزبور بكار گيرد.
مخارق به مامون گفت اگر ابوجعفر عليه السلام كمترين علاقه اى به دنيا داشته باشد من به تنهايى مقصود تو را تامين مىكنم. پس نشست مقابل آن حضرت و آواز خود را بلند كرد بگونه اى كه اهل خانه دورش گرد آمدند و شروع كرد به نواختن عود و آوازخوانى. ساعتى چنين كرد ولى ديد حضرت جواد عليه السلام نه به سوى او ونه به راست و چپ خود هيچ توجهى ننمود. سپس سربرداشت و رو به آن مرد كرد و فرمود، «اتق الله ياذاالعثنون» از خدا پروا كن اى ريش دراز.
پس عود و بربط از دست آن مرد افتاد و دستش از كارافتاد تا آن كه بمرد. مامون از او پرسيد تو را چه شد؟ گفت:وقتى كه ابو جعفر عليه السلام فرياد بركشيد آن چنان هراسيدم كه هرگز به حالت اول باز نخواهم گشت.
|
امام جواد عليه السلام مي فرمايند:
نعمتی که برای آن شکرگزاری نشود ، مانند گناهی است که آمرزيده نگردد.
مسند الامام الجواد ، ص (243)
مسند الامام الجواد ، ص (243)
حجت پروردگـار و ان جــــــواد جــــــود حــــــق
انكه دريا شد زالطـاف وجــــــــــودش فانفلــــــــق
ثبت گشته رتبه و نامــــــش به طومــــــار ورق
خلق ، زاد راحلــه از خرمـــــــــن جودش برنـــــد
|
بخش چهارم:
روايت فوق بيانگر عمق توطئه مامون جهت نشانه گرفتن تقواى الهى امام جواد عليه السلام مىباشد كه عصمت الهى امام جواد عليه السلام نقشه هاى آنان را نقش بر آب مىنمود. و در همين راستا سخن ديگرى كه از «ابن ابى داود» نقل شده است كه درجمع اطرافيان خود گفت:
خليفه به اين فكر افتاده است كه ابوجعفر عليه السلام را براى شيعيان و پيروانش به صورت زشت و مست نا متعادل آلوده به عطر مخصوص زنان نمودار كند. نظر شما در اين باره چيست؟ آنها مىگويند اين كاردليل شيعيان و حجت آنرا از بين خواهد برد اما فردى از ميان آنان مىگويد جاسوسهايى از ميان شيعيان برايم اين چنين خبرآورده اند كه شيعيان مىگويند در هر زمان بايد حجتى الهى باشد وهرگاه حكومت متعرض فردى كه چنين مقامى نزد آنان دارد بشود خود بهترين دليل است بر اينكه او حجت خداست.
پس از آن «ابن ابىداود» خبر را به خليفه منتقل مىكند دراين هنگام خليفه اين چنين اظهار نظر مىكند كه «امروز در باره اينها هيچ چاره وحيله اى وجود ندارد. ابوجعفر را اذيت نكنيد. پس از نوميدى ازهمراهى امام و درخشش هرچه بيشتر جلوه هاى پاكى و تقواى امام بود كه دشمن تصميم به شهادت امام عليه السلام را مىگيرد زيرا كه هر روز شخصيت امام عليه السلام فروغى فروزان تر به خويش مىگيرد و دلهاى مشتاق پاكى و عفاف را هرچه بيشتر بسوى خويش جذب مىكند.
و امام عليه السلام بى رغبتى و ناراحتى خويش را از وضعيت دربار و همراهى آنان اظهار مىداشت.
«حسين مكارى» مىگويد: در بغداد بر ابوجعفر عليه السلام وارد شدم و در نزد خليفه بانهايت جلالت مىزيست. با خود گفتم كهحضرت جواد عليه السلام با اين موقعيت كه در اينجا دارد ديگر به مدينه برنخواهد گشت. چون اين خيال در خاطر من گذشت ديدم امام سرش را پايين انداخت و پس از اندكى سربلند كرد در حالىكه رنگ مباركش زرد شده بود، فرمود: «اى حسين نان جو با نمك نيم كوب در حرم رسول خدا صلى الله عليه وآله نزد من بهتر است از آنچه كه مشاهده مىكنى.
|
امام جواد عليه السلام مي فرمايند:
چگونه ضايع مي شود کسی که خدا عهده دار و سرپرست اوست ، چگونه فرار مي کند
کسی که خدا جوينده اوست ، و کسی که توجهش به غير خدا جلب گردد ، خداوند او را
به همان شخص واگذار نمايد.
مسند الامام الجواد ، ص (243)
کسی که خدا جوينده اوست ، و کسی که توجهش به غير خدا جلب گردد ، خداوند او را
به همان شخص واگذار نمايد.
مسند الامام الجواد ، ص (243)
خاك ماتم ريخت بر فرق ملــك از ماتمـــــــــش
كوه ، مندك شــــــد زاه ناله و بــــــــار غمــــــــش
ريخت زهر كين به كام همـدم نامحرمــــــــش
دشمنان ، اينك حريم حرمــــت حــــــــق مي درند
|
بخش پنجم:
برترى دانش و تفوق علمى:
دومين عامل شهادت امام جواد عليه السلام را مىتوان حضور قوى و كار آمد حضرت در صحنه هاى علمى و برترى دانش آن حضرت بر شمرد زيرا كه اين امر ناتوانى خليفه را در مقابل امام جواد عليه السلام كه بسيارى خلافت را حق آنان مىدانستند به نمايش مىگذاشت. و ضعف بنيه علمى دانشمندان دربارى را هر چه بيشتر آشكار مىساخت كه از ميان مباحثات متعدد حضرت يكى از آنها را برگزيده و نقل مىكنيم.
«زرقان» كه با «ابن ابى داود» دوستى و صميميت داشت مىگويد يك روز ابن ابى داود از مجلس معتصم باز گشت، در حالى كه به شدت افسرده و غمگين بود علت را جويا شدم گفت: امروز آرزو كردم كه كاش بيست سال پيش مرده بودم پرسيدم چرا؟ گفت: به خاطر آنچه از ابوجعفر «امام جواد عليه السلام » در مجلس معتصم برسرم آمد. گفتم:
جريان چه بود؟ گفت: شخصى به سرقت اعتراف كرد و از خليفه«معتصم» خواست كه با اجراى كيفر الهى او را پاك سازد. خليفه همه فقها را گرد آورد و محمد ابن على «حضرت جواد عليه السلام» را نيز فراخواند و از ما پرسيد دست دزد از كجا بايد قطع شود؟ من گفتم: از مچ دست.
گفت: دليل آن چيست؟ گفتم: چون منظور از دست در آيه تيمم «فامسحوا بوجوهكم و ايديكم»، صورت و دستهايتان را مسح كنيد» تا مچ دست است. گروهى از فقها در اين مطلب با من موافق بودند و مىگفتند: دست دزد بايد از مچ قطع شود ولى گروهى ديگر گفتند: لازم است از آرنج قطع شود و چون معتصم دليل آن را پرسيد گفتند: منظور از دست در آيه شريفه وضوء: «فاغسلوا وجوهكم و ايديكم الى المرافق» صورتها و دستهايتان را تا آرنج بشوييد. تا آرنج است.
آنگاه معتصم رو به محمد ابن على امام جواد عليه السلام كرد و پرسيد: نظر شما در اين مساله چيست؟
امام فرمود گفت: اينها نظر دادند، مرا معاف بدار. معتصم اصرار كرد و قسم داد كه بايد نظرتان را بگوييد. محمد بن على عليه السلام گفت: چون قسم دادى نظرم را مىگويم. اينها در اشتباه اند. زيرا فقط انگشتان دزد بايد قطع شود و بقيه دست بايد باقى بماند.
معتصم گفت: به چه دليل؟
گفت: زيرا رسول خدا صلى الله عليه وآله فرمود: سجده بر هفت عضو بدن تحقق مىپذيرد. بنابراين اگر دست دزد از مچ يا آرنج قطع شود دستى براى او نمىماند تا سجده نماز را به جا آورد و نيز خداى متعال مىفرمايد: «و ان المساجد لله فلا تدعوا مع الله احدا» سجده گاهها از آن خداست. پس هيچ كس را همراه با خدا مخوانيد.
ابنابى داود مىگويد: معتصم جواب محمد بن على را پسنديد دستور داد انگشتان دزد را قطع كنند و من همان جا آرزوى مرگ كردم. پس از سه روز ابن ابى داود به حضور معتصم مى رسد و مىگويد: به معتصم گفتم خير خواهى براى اميرالمومنين بر من واجب است و من در اين جهت سخنى مىگويم كه مىدانم با آن به آتش جهنم مىافتم. معتصم گفت آن سخن چيست؟ گفتم:
چگونه اميرالمومنين براى امرى از امور دينى كه اتفاق افتاده است به خاطر گفته مردى كه نيمى از مردم به امامت او معتقدند وادعا مىكنند او از اميرالمومنين شايسته تر به مقام اوست، تمامى سخنان آن علماء و فقها را رها كرده و به حكم آن مرد حكم كرد؟
پس رنگ معتصم تغيير كرد و متوجه هشدار من شد و گفت: خدا را در برابر اين خيرخواهيت به تو پاداش نيك عطا كند و پس از آن بود كه تصميم به شهادت امام عليه السلام گرفت.
|
امام جواد عليه السلام مي فرمايند:
کسی که آگاه به ظلم است و کسی که کمک کننده بر ظلم است و کسی که راضي
به ظلم است ، هر سه شريکند.
مسند الامام الجواد ، ص (247)
به ظلم است ، هر سه شريکند.
مسند الامام الجواد ، ص (247)
سينه صندوقه علم خدا مجـــروح شــــــــــد
حيله و تزوير بر كشتي و هــم بر نـــــوح شــــــد
خسته از بار مصائب ، مظهر صبوح شــــــد
دوستان ، زين ماجرا ، همچون سپند مجمــرند
|
بخش ششم (پاياني):
سال شهادت
ابن ابي ثلج بغدادي متوفاي 325 هجري در تاريخ ائمه ، محمد بن يعقوب كليني متوفاي 328 هجري در اصول كافي ، شيخ مفيد متوفاي 413هجري در الارشاد ، طبرسي امامي متوفاي قرن پنجم در دلائل الامامة ، علامه مجلسي متوفاي 1111 در بحار الانوار، محدث قمي متوفاي 1359 هجري . در منتهي الامال سال شهادت حضرت را 220 هجري مي دانند .
روز شهادت
ابن ابي ثلج بغدادي و محمد بن يعقوب كليني روز شهادت حضرت را سه شنبه ششم ذيقعده سال 220هجري قمري و محمد بن حرير بن رستم طبري سه شنبه پنجم ذيحجه سال 220 هجري دو ساعت پس از بالا آمدن آفتاب را روز شهادت حضرت خوانده اند .
علامه مجلسي ، شيخ عباس قمي ، سيد محمد كاظم قزويني آخر ماه ذيقعده سال 220هجري را روز شهادت امام جواد بر مي شمارند
مكان شهادت
همه محدثان و مورخان بالاتفاق مكان شهادت حضرت امام جواد (ع) را بغداد مي دانند .
سر نوشت قاتلان
پيشتر حضرت رضا (ع) درباره قاتلان امام جواد (ع) فرموده بود :
"فرزند من از روي خشم و غضب كشته مي شود و اهل آسمانها بر او مي گريند. خداوند بر دشمن ستمگر او غضب مي كند و در مدت كوتاهي آنانرا به عذاب دردناك مبتلا مي سازد ". پيشگويي حضرت رضا (ع) عملي شد و جعفر بن ماُمون كه تحريك كننده خواهرش ام الفضل بود در همان روزهاي پس از شهادت امام جواد (ع) در چاهي افتاد و بر اثر ضربه اي كه بر سرش خورد دچار جنون گرديد و بقيه عمرش را با ديوانگي و جنون به سر برد . معتصم عباسي كه دستور قتل حضرت را صادر كرد بيش از شش سال ديگر حكومتش دوام نيافت . اما سر نوشت ام الفضل سر نوشت دردناكي بود كه حضرت امام جواد (ع) قبل از شهادت براي او ترسيم كرده بود ، دچار شدن به بيماري كه وي از گفتنش نيز اكراه داشت . ام الفضل دچار بيماري داخلي و زنانگي شد كه توان بازگو كردن براي ديگران را نداشت. وي تمام دارايي هاي خويش را خرج درمان خود كرد اما معالجه نشد و در كمال فقر و تنگدستي جان خود را از دست داد . اللهم العن اول ظالم ظلم حق محمد و آل محمد و آخر تابع له علي ذالک
|
امام جواد عليه السلام مي فرمايند:
سه خصلت دوستی را جلب مي کند : انصاف ، همراهی و همدلی در هنگام سختی و
ناملايمات ، پاک دلی و خيرخواهی نسبت به ديگران .
مسند الامام الجواد ، ص (248)
ناملايمات ، پاک دلی و خيرخواهی نسبت به ديگران .
مسند الامام الجواد ، ص (248)
يادگاري در جهان دارد چو جد اطهـــــــرش
انكه عطشان بود لعل جويبــــــار كوثــــــــــرش
چون سه روزش بود در معراج عزت ، پيكرش
سرفراز سرفرازان ، شمــــــع بزم دلبــــــــرند
|
براي مراجعه با شبکه اطلاع رساني حضرت امام جواد عليه السلام روي تصوير زير کليک کنيد.
 براي شنيدن زيارت حضرت امام جواد عليه السلام روي تصوير زير کليک کنيد.
|
امام جواد عليه السلام مي فرمايند:
قائم ما همان مهدی است که در غيبتشان بايد منتظرشان شوند، و در ظهورشان
اطاعتشان کنند. او سومی از پسران من است .
مسند الامام الجواد ، ص (131)
اطاعتشان کنند. او سومی از پسران من است .
مسند الامام الجواد ، ص (131)
ان يكي مسموم زهر و ان دگر ، راســـش جدا
زين دو ماتم ، ولوله افتــــــاد در ارض و سمـــــا
خونبهاي شاه و دين ، قطره ، بــــود ذات خدا
ديده ها در انتظـــــــار مهـــــــــدي ما بــــــر درند
+ نوشته شده در شنبه ۲۹ مهر ۱۳۸۵ ساعت توسط مهدی
|
ما را شب دیدار بود هر شب جمعه